De vossenlintworm (Echinococcus multilocularis) is zeer gevaarlijk voor de mens. De worm is 2 tot 6 mm lang en komt in grote delen van Europa voor en is inmiddels ook in Nederland bij vossen (en zwerfhonden) aangetroffen.

Hoe treedt besmetting op van de vossenlintworm?

De eitjes van de lintworm worden uitgescheiden door de vos maar ook door andere vleeseters (1). De eitjes zijn erg klein en zo licht als stof en kunnen gemakkelijk door wind, regen of insekten verspreid worden. Zo kunnen allerlei bosvruchten en paddenstoelen besmet raken. Kleine knaagdieren eten de eitjes die door de vos zijn uitgescheiden (2). In de lever van deze knaagdieren ontwikkelen de eitjes zich verder (3). Vossen infecteren zich door vervolgens weer de besmette knaagdieren op te eten (4). In de darm van de vos, maar ook bijvoorbeeld de kat of hond worden de wormen volwassen (5). Een mens kan zich besmetten door het contact met vossenuitwerpselen, door contact met een besmette kat of hond (7), door eitjes uit gronddeeltjes of door het eten van wilde bosvruchten (9) of zelf geplukte bospaddenstoelen waarop deze eitjes kunnen zitten. Eet deze dus alleen na grondig wassen!

Bij de mens (8) ontwikkelt zich vanuit het ei een larve die gestaag uitgroeit tot een zogenaamde blaasworm, een soort vochtblaas. Meestal bevindt deze zich in de lever, maar soms ook elders in het lichaam. Het grootste probleem vormt het feit dat uit deze vochtblazen na verloop van tijd nieuwe blaaswormpjes ontstaan, die elders in het lichaam uitgroeien.

Honden die contact hebben met vossenontlasting kunnen drager worden van de vossenlintworm. Ze hebben daar zelf geen last van, maar kunnen wel eitjes uitscheiden die besmettelijk zijn voor de mens. Vermijd daarom het contact tussen uw hond en een vos of zijn uitwerpselen en behandel honden die toch risico lopen regelmatig tegen lintworm. Raak om deze reden een (dode) vos nooit aan.

Waar komt de vossenlintworm voor?

Van oudsher komt de vossenlintworm voor in centraal-Europa, in het bijzonder in zuid-Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk en oost-Frankrijk. Sinds 1996 is de vossenlintworm ook in België en Nederland aangetroffen. Zo is bekend dat in de belgische Ardennen circa 30% van de vossen drager is van de vossenlintworm.

Wat zijn de risico's voor de mens?

Na opname van de lintwormeitjes kan het vele jaren duren voordat er zich bij de mens ziekteverschijnselen voordoen (5 tot 15 jaar).  De verschijnselen zijn weinig specifiek en omvatten buikpijn, kortademigheid en soms geelzucht. In de lever zal de larve van de lintworm uit kunnen groeien tot een cyste die langzaamaan het hele orgaan vernietigd. Ook is uitzaaiing naar andere organen mogelijk waar ook cysten kunnen ontstaan. Wanneer echinococcose op tijd ontdekt wordt kan met medicatie en/of operatief ingrijpen stabilisatie van de toestand kunnen worden bereikt, terwijl de prognose zonder behandeling zeer slecht is met de dood tot gevolg in 70-90% van de gevallen.

Hoe kunnen we besmetting voorkomen?

Om het risico zo klein mogleijk te maken zijn er een aantal hygiënische maatregelen te nemen:

• bosvruchten (bramen, frambozen en bosbessen) en zefgeplukte paddenstoelen grondig wassen en eventueel koken voor consumptie
• handen goed wassen na tuinieren en andere grondwerkzaamheden
• voorkom contact met vossen
• honden die bij de vossenjacht worden ingezet na de jacht afdouchen en regelmatig ontwormen

Haak- of mijnwormen

Deze wormen leven in de dunne darm van de hond en voeden zich met bloed. Bij een zware besmetting kan door beschadiging van de darmwand een bloederige diarree en ernstige bloedarmoede ontstaan. Haak- of mijnwormen komen gelukkig weinig voor in Nederland.

Zweepwormen

Zweepwormen leven in de dikke darm van de hond en zijn vier tot zeven centimeter lang. Ze veroorzaken bij zware besmetting een bloederige diarree. Ook kan bloedarmoede optreden. Net als sommige haakwormen vormen ze voornamelijk een probleem in kennels.

Longwormen

Bij honden komen steeds vaker longwormen voor. Dit is het gevolg van het eten van besmette prooidieren.

Lintwormen van de hond leven in de dunne darm en kunnen, afhankelijk van de soort, van één centimeter tot wel enkele meters lang zijn. Ze zijn wit van kleur en afgeplat van vorm. Lintwormen bestaan uit een kop en een groot aantal segmentjes die gevuld zijn met eitjes. De kop zit vast aan de darmwand. Als de achterste segmentjes rijp zijn, laten ze los en kruipen uit de anus. Soms zijn ze zichtbaar in de ontlasting of kleven aan de vacht. Als de segmenten indrogen zien ze eruit als rijstkorrels. Ze zijn dan vaak te vinden rond de anus en de staart en op plaatsen waar het dier heeft gelegen. Over het algemeen zal uw hond niet ziek zijn van een lintworminfectie.

Hoe komt uw huisdier aan een lintworm?

Vlooienlarven kunnen de eitjes eten die uit de ingedroogde segmenten vrijkomen. De larve, die in het eitje zit, ontwikkelt zich in de vlo tot blaasworm. Als uw hond de vlo oplikt, komt de blaasworm in de darmen terecht en kan daar weer uitgroeien tot een volwassen lintworm. Ook muizen en andere prooidieren kunnen zich besmetten door de eitjes van andere soorten lintwormen te eten. Lees meer over vlooien...

Kan een mens ook besmet raken?

De gewone hondenlintworm kan in een enkel geval een kind besmetten, als deze besmette vlooienlarven opeet van de vloer. Dit heeft echter geen nadelige gevolgen.

Wat kunt u tegen lintwormen doen?

Ontworm uw hond altijd als u stukjes lintworm ziet. Maak de ligplaatsen altijd goed schoon en bestrijd vlooien bij alle aanwezige huisdieren en hun omgeving.

In Nederland komen spoelwormen bij 5 tot 10% van de honden in de darmen voor. Ze leven in de dunne darm, zijn geelwit tot roze van kleur en rond van vorm. Spoelwormen kunnen van enkele centimeters tot wel achttien centimeter lang worden. U ziet de wormen vrijwel nooit in de ontlasting, maar soms wel in het braaksel. Als de wormen ingedroogd zijn, zien ze eruit als opgerolde elastiekjes. Spoelwormen produceren veel eitjes die met de ontlasting worden uitgescheiden. De eitjes zijn niet zichtbaar met het blote oog. Ze zijn pas na enkele weken besmettelijk als zich in het eitje een larf heeft ontwikkeld.

Hoe kan uw hond besmet raken?

Besmetting kan optreden als uw hond gegeten heeft van besmette prooidieren of van grond waarin de spoelwormeitjes aanwezig zijn. Een besmetting kan zo ook telkens opnieuw plaatsvinden. Eenmaal in de darm komen de larfjes vrij uit de eitjes. Bij volwassen honden ontwikkelen de larfjes zich meestal niet verder en gaan over in een rusttoestand in weefsels als de darm, lever en long. Bijna alle honden komen in hun leven wel eens een keer in aanraking met spoelwormeitjes en hebben als gevolg daarvan larfjes in rustfase in hun lichaam.

Cyclus van de spoelworm

Als vrouwelijke dieren drachtig zijn, maken de larven een trektocht naar de baarmoeder en de melkklieren. Op deze manier kunnen pups zich besmetten via de moedermelk en al vóór de geboorte, in de baarmoeder. Het is daarom niet vreemd dat nagenoeg alle pups last hebben van spoelwormen.

Hoe kunt u zien of uw hond spoelwormen heeft?

Wormen verminderen de conditie van een huisdier. Vooral met spoelwormen besmette pups groeien slecht. Ze blijven mager, maar kunnen desondanks een 'dik' buikje hebben. Ze kunnen diarree en gasvorming krijgen omdat wormen de darmwerking verstoren. Soms braken de dieren de wormen uit. Of ze hoesten de larven op als deze op hun trektocht door het lichaam de longen passeren, waarna ze worden doorgeslikt. Bij volwassen honden merkt u meestal niets van een spoelworminfectie. Soms is er sprake van wat dunne ontlasting en zijn ze niet optimaal in conditie. Een infectie is dan alleen aan te tonen door microscopisch onderzoek van de ontlasting op de aanwezigheid van wormeitjes.

Kunnen spoelwormeitjes ook de mens besmetten?

Spoelwormeitjes kunnen overal in onze omgeving zijn, zowel binnen als buiten. Ze zijn vrijwel ongevoelig voor grote hitte of vorst. De eitjes zijn zelfs na lange tijd nog steeds besmettelijk. Mensen, met name kleine kinderen, kunnen zich besmetten door contact met besmette grond (zandbak, tuin, park). De larven die na een besmetting uit de eitjes komen, maken ook bij de mens een trektocht door het lichaam en kunnen overal kleine ontstekingen veroorzaken. Dat is bijvoorbeeld gevaarlijk als het om de ogen gaat. De larven ontwikkelen zich bij mensen overigens niet tot volwassen wormen, maar blijven in een rustfase. Uiteindelijk gaan ze te gronde, omdat ze door het lichaam worden opgeruimd.

Wat kunt u tegen spoelwormen doen?

Ontworm uw hond volgens het onderstaande schema!

• Fokteven: ontworm de teef vóór de loopsheid waarin ze wordt gedekt.
• Verder na de geboorte tegelijk met de behandeling van de pups.
• Pups op de leeftijd van 2, 4 en 6 weken, daarna op 2, 4 en 6 maanden.
• Volwassen honden minimaal twee, maar liefst vier keer per jaar.
• Als u wormen ziet, behandel het dier dan vaker.
• Denk eraan dat u alle aanwezige honden en katten tegelijk behandelt.

Aanvullende maatregelen

Deze maatregelen zijn vooral bedoeld om als mens niet onnodig met de ontlasting van uw huisdier in aanraking te komen: verwijder de ontlasting die aan de haren kleeft rond de anus van hond; reinig regelmatig de ligplaatsen van de hond; laat huisdieren niet uit op kinderspeelplaatsen en ruim de ontlasting van uw dier direct op (schepje, zakje)!

Lees meer...